توافق آتش‌بس و آزادی گروگان‌ها؛ عبور غزه از مانعی بزرگ، اما مسیر پرچالش است

در مذاکرات صلح غزه که اخیراً در مصر برگزار شد، تقسیم توافق به دو مرحله، مسیر گفت‌وگوها را از بن‌بست جزئیات پیچیده خارج کرد. با موافقت نمایندگان کاخ سفید، از جمله استیو ویتکاف و جرد کوشنر، تصمیم بر این شد که فاز نخست با محوریت آتش‌بس و آزادی همزمان گروگان‌های اسرائیلی و زندانیان فلسطینی برگزار شود. این تصمیم، احساس آسودگی و شادی را در میان مردم اسرائیل و فلسطین رقم زد و دونالد ترامپ آن را نماد پیروزی سیاست خود دانست. با این حال، بسیاری از کارشناسان هشدار داده‌اند که هنوز فاصله زیادی تا صلح واقعی وجود دارد و توافق فعلی صرفاً یک گام ابتدایی است.

طبق این توافق، آتش‌بس جمعه گذشته به اجرا درآمد و نیروهای اسرائیلی عقب‌نشینی جزئی از مراکز جمعیتی غزه داشتند. بازگشت هزاران فلسطینی آواره به مناطق شمالی غزه آغاز شد و انتظار می‌رود آزادی گروگان‌ها طی ۷۲ ساعت پس از آتش‌بس عملی شود. ترامپ قرار است روز دوشنبه در اسرائیل حاضر شود و سخنرانی ویژه‌ای در کنست ایراد کند، سپس به دیدار آزادشدگان یا خانواده‌های ایشان بپردازد و سپس راهی مصر شود تا توافق را به‌صورت رسمی امضا کند. همچنین نشستی در شرم‌الشیخ با حضور رهبران منطقه‌ای و اروپایی برای تضمین ادامه اجرای توافق برگزار خواهد شد.

به‌رغم آنکه ترامپ فاز یک توافق را «بزرگ‌ترین روز تاریخ» خواند، ماهیت تشکیل نشست شرم‌الشیخ نشان می‌دهد مسیر بسیار دشواری پیش روست. به‌گفته تحلیل‌گران، سبک رهبری ترامپ ـ که مذاکرات را با سرعت و قدرت به‌نتیجه رساند ـ نقش مهمی در تحقق فاز نخست توافق داشته است. با این وجود، مسائل مهمی چون خلع سلاح حماس و ضمانت پایان قطعی جنگ به قوت خود باقی است. اسرائیل خواستار خلع سلاح کامل و خروج نیروهای حماس از غزه است و تضمین می‌خواهد که حماس نتواند پس از خلع سلاح، درگیر جنگ شود. اما از سوی دیگر، حماس خواهان تضمین‌هایی مبنی بر عدم سوءاستفاده اسرائیل از شرایط خلع سلاح و عدم بازگشت به جنگ است.

با عبور از چالش‌های فاز نخست، مسائل پیچیده‌تری چون تعیین خط امنیتی اسرائیل، ارتقای کمک‌های انسانی، و مسئله راهبردی «مسیر معتبر به‌سوی تشکیل دولت فلسطین» طبق بند نوزده طرح بیست‌بندی ترامپ باید حل شود. این بندها بیشتر جنبه اصولی دارند و جزئیات اجرایی آن‌ها بسیار دشوار خواهد بود. کارشناسان معتقدند زیرساخت‌های حقوقی و سیاسی تدوین‌شده در طول دو سال اخیر توسط دولت پیشین باید برای موفقیت روند صلح حفظ شود تا هردو طرف انگیزه کافی برای ادامه گفت‌وگوها داشته باشند./ منبع