نزدیکی بیشتر هند به اروپا، ایران را عمیقتر به مدار چین میبرد
ربه گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «نزدیکی بیشتر هند به اروپا، ایران را عمیقتر به مدار چین میبرد» به قلم فاطمه امان در نشنال اینترست (National Interest) منتشر شده است. این مقاله بررسی میکند که چگونه تعرفههای جدید ایالات متحده، هند را بهسمت توافق تجاری با اتحادیه اروپا سوق داده و این امر ایران را به وابستگی بیشتر به چین و محدودشدن نقش بندر چابهار کشانده است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
تعرفههای جدید ایالات متحده بر صادرات هند، که برخی به ۵۰ درصد رسیدهاند، هند را واداشته تا در سیاست خارجی و اقتصادی خود بازنگری کند. هند سالها تعادلی ظریف در روابط با واشنگتن، پکن، مسکو و تهران حفظ کرده و خود را بهعنوان پایگاهی رقابتی برای تولید و شبکههای منطقهای معرفی کرده است. این تعرفهها که ضربهای به بخش صادرات هند وارد کردند، خطر وابستگی بیش از حد به بازار آمریکا را نشان دادند. در پاسخ، دولت نارندرا مودی دو مسیر را دنبال کرده است: نخست، تسریع در نهاییسازی توافق تجارت آزاد با اتحادیه اروپا، که پس از سالها توقف، با حمایت آلمان و فرانسه پیشرفت کرده است؛ هرچند نیاز به مصالحه در موضوعاتی مانند مقررات زیستمحیطی، صادرات خودرو و محصولات لبنی دارد. اتحادیه اروپا بازاری باثبات و مبتنی بر قانون ارائه میدهد که نسبت به ایالات متحده قابلاعتمادتر است. دوم، هند بهدنبال کاهش محدود تنشها با چین است. با وجود درگیریهای مرزی گذشته، کانالهای تجاری محدود بازگشایی شدهاند و هر دو طرف تمایل به جلوگیری از بحرانهای جدید دارند، که این امر ریسکهای زنجیره تأمین را کاهش میدهد.
این تغییرات بر ایران، بهویژه بندر چابهار، تأثیر مستقیم داشته است. چابهار، پاسخ هند به بندر گوادر پاکستان در کریدور اقتصادی چین-پاکستان، مسیری حیاتی برای دسترسی هند به افغانستان، آسیای مرکزی و روسیه بدون عبور از پاکستان است. شرکت بندرهای جهانی هند (IPGL) قراردادی 10ساله برای اداره بخشی از چابهار امضا کرده بود، که امیدها را در تهران برای مقاومت در برابر انزوای اقتصادی و کاهش وابستگی به چین افزایش داد. این بندر نقشی کلیدی در کریدور بینالمللی حملونقل شمال-جنوب (INSTC) برای اتصال کالاهای هندی به آسیای مرکزی و اروپا دارد. اما تعرفههای آمریکا و مذاکرات با اروپا، هند را به احتیاط واداشته است. واشنگتن معافیت تحریمی برای فعالیتهای بشردوستانه چابهار را تحمل کرده، اما درباره گسترش تجاری هشدار داده است. کشورهای اروپایی نیز بهدلیل عدم همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات هستهای و موشکی ایران، مکانیسم «ماشه» سازمان ملل را فعال کردهاند، که محدودیتهایی بر حملونقل، بیمه و معاملات دلاری اعمال میکند.
هند چابهار را صرفا با تمرکز بر نگهداری، محمولههای بشردوستانه و بهبودهای عملیاتی محدود، فعال اما کمفروغ نگه میدارد، تا مذاکرات با اروپا یا روابط با واشنگتن به خطر نیفتد. این برای ایران ناامیدکننده است، زیرا چابهار میتوانست وابستگی اقتصادی به چین را کاهش دهد. حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران اغلب با تخفیفهای کلان به چین میرود. اگر تحریمها تشدید شوند، چین شرایط سختتری اعمال خواهد کرد. کاهش نقش هند در چابهار، اهرم ایران را در برابر چین تضعیف میکند. کاهش تنشهای مرزی هند و چین نیز نیاز هند به چابهار بهعنوان وزنهای مقابل گوادر را کم کرده است. در نتیجه، اهمیت ایران در راهبرد هند کاهش یافته و چابهار بهجای قطب تحولآفرین، بندری عملیاتی باقی میماند. در ایران، تورم بالای چهل درصد، سقوط ریال به بیش از یک میلیون در برابر دلار و خشم عمومی از بیثباتی اقتصادی، چابهار را به نمادی از گزینههای محدود ایران تبدیل کرده است. آینده چابهار به سه عامل بستگی دارد: اجرای کامل تحریمها، همکاری نسبی ایران با بازرسیهای هستهای، و تعمیق گفتوگوی هند و چین./ منبع