روابط روسیه و شورای همکاری خلیج فارس: تعمیق روابط در غرب آسیا چندقطبی

روابط روسیه با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) به‌ویژه پس از تغییر جهت سیاسی و اقتصادی مسکو از غرب به‌سوی جنوب جهانی، به‌طور چشمگیری رشد کرده است. در ماه‌های اخیر، روسیه روابط خود را با کشورهای عربی ثروتمند از نظر نفت و گاز در این شورا گسترش داده است. این روند نشان‌دهنده پایداری نفوذ روسیه در غرب آسیا است، به‌ویژه در شرایطی که مسکو پس از سقوط دولت بعث در سوریه در ماه دسامبر سال ۲۰۲۴ بزرگترین متحد خود، خاندان اسد را از دست داده است. از سوی دیگر، تضعیف ایران، به‌ویژه به‌دنبال درگیری‌های آن با اسرائیل و ایالات متحده، موقعیت مسکو در منطقه را پیچیده‌تر کرده است.

روابط نزدیک روسیه با کشورهای (GCC) به‌ویژه در ارتباط با عمان مشهود است. در ماه آوریل سال ۲۰۲۵، دو کشور توافقنامه‌ای برای راه‌اندازی برنامه ویزای آزاد امضا کردند. این دیدار در مسکو همچنین نخستین گفت‌وگوهای ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، ، با هیثم بن طارق آل سعید، سلطان عمان، بود که نقطه عطفی در روابط دوجانبه این دو کشور محسوب می‌شود. در همان ماه، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، به مسکو سفر کرد و با پوتین دیدار کرد تا درباره روابط اقتصادی دوجانبه و تحولات ژئوپلیتیکی منطقه‌ای بحث کند.

روابط روسیه با قطر بر مبنای مسائل سیاست خارجی عملی و همچنین دیدگاه‌های مشترک درباره مسائل جهانی استوار است. قطر به‌عنوان یک مرکز انرژی جهانی، به‌طور فزاینده‌ای برنامه‌های خود را شکل می‌دهد و منافع مراکز مختلف قدرت را متوازن می‌کند. روسیه حالا قطر را نه به‌عنوان رقیب یا متحد آشکار آمریکا، بلکه به‌عنوان یک شریک مستقل و مهم می‌بیند. قطر همچنین در زمینه میانجی‌گری در مناقشات مختلف منطقه‌ای از جمله جنگ اوکراین و درگیری‌های طالبان و ایالات متحده، حماس و اسرائیل، و به ‌تازگی درگیری‌های جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا نقش فعالی ایفا کرده است.

امارات نیز روابط خود با مسکو را تقویت کرده است. در اوایل ماه آگوست، محمد بن زاید آل نهیان، رئیس‌جمهور امارات، به مسکو سفر کرد و با پوتین در خصوص تجارت، سرمایه‌گذاری و مسائل منطقه‌ای گفت‌وگو کرد و دو توافق در زمینه‌های سرمایه‌گذاری و حمل‌ونقل به امضا رسید. سرمایه‌گذاری‌های دوجانبه بین دو کشور به‌طور قابل ‌توجهی رشد کرده است. در سال ۲۰۲۴، سرمایه‌گذاری روسیه در امارات به بیش از ۳۰ میلیارد دلار رسید و سرمایه‌گذاری امارات در روسیه به ۱۶.۸ میلیارد دلار رسید. پیش‌بینی می‌شود که گردش تجاری دو کشور از ۵.۳۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به ۱۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ افزایش یابد.

مهم‌ترین محرک روابط روسیه و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، افزایش همبستگی از طریق کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب (INSTC) است که روسیه را به ایران و خلیج‌فارس متصل می‌کند. تحریم‌های غربی علیه روسیه باعث شد این کشور به‌دنبال گزینه‌های جایگزین برای تحکیم روابط تجاری و سرمایه‌گذاری با کشورهای جنوب جهانی باشد، و به این ترتیب اهمیت کشورهای شورای همکاری خلیج فارس برای مسکو در سیاست خارجی افزایش یافته است.

جغرافیا نیز در این روابط نقش مهمی دارد، زیرا کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به‌عنوان نقطه اتصال میان غرب آسیا، شرق آفریقا و اقیانوس هند، پل ارتباطی حیاتی برای اهداف روسیه محسوب می‌شوند. کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به‌ویژه به‌دلیل جنگ اوکراین که در نظر آن‌ها یک درگیری دور از منطقه است، قادرند مسیر میانه‌رو پیش گیرند و از به‌وجود آمدن تنش با هیچ‌یک از طرفین جلوگیری کنند.

روسیه همچنان به‌عنوان تعادل راهبردی در برابر ایران و اسرائیل در منطقه شناخته می‌شود. همچنین این کشورها به‌دنبال تقویت روابط اقتصادی با روسیه هستند تا بتوانند از تجربیات این کشور در زمینه‌های کشاورزی، حمل‌ونقل و توسعه صنعتی بهره‌مند شوند. باوجود چالش‌های منطقه‌ای، روسیه در تلاش است تا با در نظر گرفتن منافع کشورهای مختلف، سیاست خارجی خود را بازبینی کند./ منبع