تحریم تراشه‌ها و خودزنی تکنو-ملی‌گرایی آمریکا

ایالات متحده در تازه‌ترین اقدام خود برای محدود کردن پیشرفت فناوری چین، مجوز «کاربر نهایی تأییدشده» (VEU) را برای شرکت‌های TSMC، سامسونگ الکترونیکس، SK هاینیکس و پیش‌تر اینتل لغو کرده است. این تصمیم، به‌جای آنکه یک حرکت راهبردی باشد، بیشتر به یک خودزنی تعبیر می‌شود که با هیاهوی ژئوپلیتیکی همراه شده است. نمونه‌ای از سیاست‌های نوسانی واشنگتن، تغییر موضع دولت ترامپ درباره صادرات تراشه‌های هوش مصنوعی به چین است؛ سه ماه پس از اعمال ممنوعیت بر تراشه‌های مطابق با محدودیت‌های صادراتی آمریکا مانند Nvidia H20 در ماه آوریل ۲۰۲۵، دولت در ماه جولای مجوز ارسال آن‌ها را صادر کرد. AMD نیز برای تراشه‌های MI308 خود مجوز مشابه گرفت و ارزش سهام هر دو شرکت بیش از چهار درصد افزایش یافت، با این تفاوت که دولت آمریکا ۱۵ درصد مالیات بر این فروش‌ها اعمال کرد و مجوزهای صادراتی به ابزاری برای درآمدزایی تبدیل شد. این تغییر مواضع نشان‌دهنده نوسان سیاست‌های ترامپ و تأثیر فشار لابی شرکت‌های فناوری آمریکا است که به دنبال بازپس‌گیری بازار چین هستند که حدود ۱۳ درصد درآمد Nvidia را تشکیل می‌دهد.

لغو سیستم VEU، که از سال ۲۰۰۷ برای ساده‌سازی صادرات به شرکت‌های مورد اعتماد طراحی شده بود، عملیات شرکت‌های بزرگ تراشه‌ساز در چین را پیچیده می‌کند و بر کل زنجیره تأمین جهانی اثر می‌گذارد. به‌طور مثال، کارخانه TSMC در نانجینگ که حدود ۲.۴ درصد از درآمد این شرکت را تولید می‌کند، تراشه‌های ۱۶ نانومتری و دیگر تراشه‌های بالغ مهمی را تولید می‌کند که برای کاربردهای مختلف حیاتی است. این تصمیم می‌تواند فروش شرکت‌های تجهیزات آمریکایی مانند KLA، Lam Research و Applied Materials را کاهش دهد، زیرا تولید کند می‌شود. آمریکا با هدف مهار پیشرفت فناوری چین، خود صنایع داخلی خود را تضعیف می‌کند و به‌نوعی به خود آسیب می‌زند.

این روش جدید ادامه سیاست‌های قبلی واشنگتن برای کنترل صادرات فناوری به چین است و پیش‌تر لغو وضعیت VEU اینتل، زمینه‌ساز این اقدامات بود. صنعت نیمه‌هادی به‌شدت به همکاری‌های چندملیتی وابسته است و ایجاد اختلال در آن نه‌تنها چین بلکه زنجیره تأمین جهانی را نیز متزلزل می‌کند. واکنش چین محتاطانه اما قاطع بوده و وعده اقدامات لازم برای حمایت از شرکت‌های خود را داده است، در حالی که تولید تراشه‌های داخلی این کشور همچنان پیشرفت کرده و وابستگی به فناوری آمریکا کاهش می‌یابد.

زمان‌بندی این تشدید تحریم‌ها جالب است، زیرا سفر اخیر معاون وزیر بازرگانی چین به آمریکا نشان داد که تجارت دو طرفه می‌تواند به‌طور متقابل سودمند باشد. با این حال، لغو مجوز VEU نشان می‌دهد که آمریکا به جای مشورت برای حل اختلافات تجاری، اقدام به اعمال فشار کرده است. به‌طور هم‌زمان، اعمال مالیات ۱۵ درصدی بر تراکنش‌های Nvidia و AMD نشانه‌ای از تلاش واشنگتن برای کسب امتیاز مالی از صنایع داخلی است. این سیاست‌ها ممکن است سود کوتاه‌مدت به‌همراه داشته باشد، اما می‌تواند شرکت‌های مهم صنعت نیمه‌هادی را به دنبال شرکای جایگزین سوق دهد.

پیامدهای گسترده‌تر این اقدامات هشداردهنده است، زیرا تکنو-ملی‌گرایی آمریکا فرض می‌کند می‌تواند روند نوآوری جهانی را کنترل کند، در حالی که پیشرفت چین در تراشه‌های بالغ، به‌سادگی مختل نمی‌شود. شرکت‌های بزرگی مانند TSMC که میلیاردها دلار در تأسیسات چین سرمایه‌گذاری کرده‌اند، با هزینه و ریسک‌های بالاتری مواجه هستند و تأثیرات زنجیره تأمین بر آمریکا نیز محسوس خواهد بود. نبود یک برنامه راهبردی منسجم آشکار است و محدودیت‌ها ممکن است سرعت خودکفایی چین را افزایش دهد و جایگاه سایر بازیگران جهانی مانند اروپا، ژاپن و کره جنوبی را تقویت کند. تاریخ نشان می‌دهد که جنگ‌های تجاری به‌ندرت برنده مشخصی دارند و مشورت و همکاری بهترین راه برای حفظ ثبات و پیشرفت مشترک است. آمریکا با از میان برداشتن سازوکارهایی مانند سیستم VEU، نه‌تنها برای چین بلکه برای خود موانعی ایجاد کرده و ممکن است همکاری‌های صنعتی و اقتصادی خود را تضعیف کند./ منبع